از کابل تا روم؛
سفر از سرزمین
طالبان به شهر تندیس های استورهیی
ملت ها در هرجای این کره ی خاکی که زندگی دارند به ارزش
های تاریخی و تمدنی خویش ارزش ویژه یی قایل اند و در جهان متکثر کنونی هیچ یک از
کشور های جهان از پاسداشت ارزش های تمدنی، تاریخی، فرهنگی و اعتقادی خویش بی نیاز
بوده نمی توانند.
سفر از یک کشور عقب مانده ی جهان سومی مانند افغانستان که
سه دهه جنگ تاروپود آن را از هم گسسته است، به کشور ایتالیا که میراث دار تمدن کهن
روم بوده و در این جای تاریخ نیز دستکمی از کشور های پیش رفته و ثروتمند جهان
ندارد؛ پیام های گوناگونی به انسان می دهد.
شهر روم پایتخت ایتالیای کنونی که درواقع بر روی سنگ پاره های تمدن روم
باستان بنا شده، به ما که خود را وارثان تمدنی همپای روم و یونان در این سوی دنیا
می دانیم و با چسپیدن محض به افسانه هایی از غارت و غیرت، تور و شمشیر ویرانگری و
چپاول بالای عالم و آدم فخر می فروشیم، این موضوع را گوشزد می کند که نازیدن به
جانمایه های تمدنی- تاریخی در صورتی زیبنده است که وضعیت امروزین ما تداوم روندی
باشد که از یک سو جای پای دانشمندان و فرهیخته گانی که مدنیت های بشری وامدار تلاش
ها و سخت کوشی های آنان است، در درازنای تاریخ دست یافتنی باشد و از جانب دیگر
کارنامه ها، رویکرد ها و اندیشه ها و افکار امروزین ما نیز در ظرف ها و زمینه هایی
تبارز یابد که نه تنها پشتوانه های تاریخی - تمدنی بر آن سنگینی نکند، بلکه نماد
ها و نمود های تمدن های کهن بر زاویه ها و چهره های زندگی مان پدیدار باشد که
سوگمندانه در مورد ما چنین نیست اما عظمت برخاسته از تمدن روم باستان بر چهره ی
شهر رومی که اکنون پایتخت ایتالیا است، به ساده گی قابل رویت است.
حدود ساعت سه و نیم پس از چاشت چهاردهم مارچ ۲۰۱۰ همراه با گروهی
از خبرنگاران افغانی با یک هواپیمای نظامی ایتالیایی به سوی پایگاه این نیرو ها در
شهر ابوظبی امارات متحده ی عربی پرواز کردیم.
اگرچه هواپیما سروصدای گیج کننده یی داشت، اما در حالی که
در ذهن و ضمیر هرکدام ما تصورها و پرسش های زیادی سرگردان بود. پس از حدود ۴ ساعت هواپیمایی
به پایگاه نظامیان ایتالیایی ناتو در ابوظبی رسیدیم و پس از ایستار کوتاهی در
ابوظبی سوار هواپیمای مسافربری غول پیکری شدیم که عازم شهر روم پایتخت ایتالیا بود
اگرچه در هواپیمای نظامی نیز شماری از سربازان ایتالیایی ما را همراهی می کردند
اما، این هواپیما پر بود از نظامیان خسته از جنگ ایتالیایی که پس از انجام ماه ها
ماموریت دشوار در افغانستان به کشور شان برمی گشتند.
هنگامی که هواپیمای حامل ما در میدان هوایی روم فرود آمد،
ساعت دونیم بامداد به وقت افغانستان و حدود
۱۱ شب در ایتالیا بود شماری از سربازان که خانواده های شان در میدان هوایی
انتظار ورود شان را می کشیدند، می خواستند با عجله از هواپیما پیاده شده خود را به
نزدیکان شان برسانند.
اما مهماندار به زبان ایتالیایی چیزی برای آنان گفت و به
سوی ما اشاره ی مودبانه یی کرد. اگرچه در بین ما هیچ کس زبان ایتالیایی نمی دانست
اما برای همه ی ما قابل فهم بود که از آن ها خواسته شده بود که پیش از ما از هواپیما
پیاده نشوند و آنان هم به آرامی چنین کردند.
وقتی از هواپیما پیاده شدیم، در کنار شماری از مقامات
وزارت امور خارجه ی ایتالیا یک خانم از سفارت افغانستان نیز به استقبال ما آمده
بود پس از احوال پرسی مقدماتی ما را به "ویلا اسپادا" انتقال دادند، جایی
که در واقع یک محله ی نظامی- دیپلوماتیک در شمال شرق شهر روم است. اگرچه با هیچ
گونه برخورد نظامی گرانه یی روبرو نشدیم اما از همان آغاز متوجه شدیم که
مهمانداران ما از این که مبادا کسی یا کسانی از اعضای گروه ۲۰ نفری خبرنگاران افغان
فرار نماید، هراس داشتند. (ویلا اسپادا) مهمان خانه ی نظامی بود با آنکه فضای سبز
گسترده و زیبایی داشت، اما از چهار طرف
محدود بود و از جمع ما اگرهم کسی میخواست فرار نماید دسکتم از ویلا اسپادا این
امکان وجود نداشت، با آنکه هوتل زیبا و مدرنی بود اما به هر دلیل امکانات دسترسی
به تلفن و انترنت و دیگر وسایل ارتباطی برای ما نهایت دشوار بود.
در همان آغاز کاغذی از سوی نماینده ی وزارت امور خارجه به
تیم ما توزیع شد که در واقع تقسیم اوقات برنامه های ما در دوران اقامت ۵ روزه ی ما در ایتالیا
بود و بر مبنای آن ما با بخش مطبوعاتی وزارت امور خارجه، معاون و سپس وزیر امور
خارجه، کمسیون روابط بین المللی و کمیته ی ویژه یی که در این کمسیون برای پیگیری
امور افغانستان ایجاد شده است، گروه ویژه یی از پولیس این کشور که وظیفه ی تنظیم
امور آموزش پولیس مرزی افغانستان در ولایت هرات را به عهده دارد و فرماندهی عملیات
مشترک نظامی ایتالیا- افغانستان، شماری از نمایندگان رسانه های این کشور دیدار کردیم
و یک روز هم در قالب چهار گروه در رسانه های دیداری، شنیداری ، چاپی و الکترونیک این
کشور حضور یافتیم و شماری از خبرنگاران در بحث ها و گفتگو های رادیویی و تلویزیونی
شرکت کردند.
وزارت امور خارجه
نخستین مقام بلندپایه ی ایتالیایی که با وی در پیوند با
مسایل افغانستان به بحث نشستیم، بانو استیفانی کراتسیا معاون وزارت امور خارجه ی این
کشور بود. در کنار بحث ها و صحبت های معمول در پیوند با مسایل افغانستان، بخشی از
سخنان وی در پاسخ به پرسش بی ربط و ناسنجیده ی یکتن از همراهان ما برایم جالب
افتاد که گفت در پایان جنگ دوم جهانی بسیاری از داشته های مادی ما از بین رفته بود
به گونه یی که هموطنان ما در جزایر سیسیل و دیگر مناطق از گرسنه گی و فقر جان می
دادند، اما ما به کمک جامعه ی بین المللی به ویژه امریکا و تلاش خسته گی ناپذیر
خود ما، اکنون پنجمین قدرت اقتصادی جهان استیم و ۹۰۰۰ تن از نیرو های مسلح
ما در ۲۲ نقطه جهان به شمول کشور شما مشغول انجام ماموریت های صلح خواهانه می
باشند، به خدا این حق ماست که از مرفه ترین و متمدن ترین ملت های جان باشیم.
روزی که با فرانکو فرانتینی وزیر امور خارجه ی ایتالیا در
یک نشست رسمی به بحث پیرامون افغانستان پرداختیم پرکار ترین روز ما در ایتالیا بود
زیرا اگرچه فرانتینی همراه با رییس جمهور کشورش عازم سوریه بود، گروه ما نشست های
پیهمی با نماینده ی خاص ایتالیا و معاون نماینده ی خاص ایالات متحده در امور
افغانستان، نمایندگان شماری از رسانه ها و موسسات غیر حکومتی ایتالیا که در
افغانستان فعالیت دارند، داشتیم و در خلال
همین نشست های پیهم بود که از طریق بخش فناوری معلوماتی وزارت امور خارجه در روز
سوم اقام مان در ایتالیا امکان برقراری ارتباط با خانواده ها و وابسته گان مان را
در افغانستان یافتیم.
فرانتینی از اشتباه آمیز بودن نوع نگاه جامعه ی جهانی در
پیوند با مسایل افغانستان در ۸ سال گذشته سخن گفت و افزود که کشورش از این پس کمک های خود به
افغانستان را به بخش های زیربنایی به مصرف خواهد رساند و به آموزش پولیس مرزی
افغانستان ادامه خواهد داد و در پاسخ به نگرانی مطرح شده از جانب خبرنگار افغان که
افکار عمومی در غرب نسبت به جنگ افغانستان تغییر خورده و حمایت ها از این جنگ رو
به کاهش است، گفت که ایتالیا به حضور نظامی در افغانستان تا هنگامی نیرو های امنیتی
افغان روی پا های خود شان بایستند ادامه خواهد داد اگرچه از نظر افکار عمومی با
مشکلاتی هم دست و پنجه نرم خواهد کرد زیرا از نظر ایتالیا امنیت پیش شرط توسعه ی
انسان مدار در افغانستان است.
فرانتینی در پیوند با برنامه ی مذاکره با شورشیان در
افغانستان گفت، ایتالیا تا بدان حد از این فرایند استقبال می کند که زمینه های
معافیت جنایت کاران جنگی و ناقضان حقوق بشر را بیش تر از پیش فراهم نکند. زیرا این
کشور به دفاع از حقوق بشر، حقوق زنان و جامعه ی مدنی در افغانستان متعهد است.
وزیر امور خارجه ی ایتالیا همچنان گفت که برای رای نگه
داشتن افکار عامه در غرب و افغانستان، تلاش های بیش تر دولت افغانستان در پیوند با
مبارزه با فساد اداری و موادمخدر اهمیت ویژه یی دارد و باید در این زمینه ها
فعالانه تر برخورد کند.
خبرنگاران افغان در دیدار با شماری از مسوولان رسانه های
ایتالیا از رویکرد منفی گرایانه ی رسانه های غربی در پیوند با مسایل افغانستان به
شدت انتقاد کردند، که خبرنگاران ایتالیایی با پذیرش بخش هایی از انتقاد های افغان
گفتند که رسانه ها در غرب به دنبال تعریف و تمجید کردن از فعالیت های مسوولان کشور
شما و کشور های خود شان در ممکلت شما نیستند بلکه به مواردی انگشت می گذارند، که
ماهیت خبری داشته و برای مخاطبان شان جالب بیفتد.
پس از آنکه شماری از صاحبان موسسات غیر حکومتی فعال در
افغانستان از فعالیت های شان در این کشور سخن گفتند، خبرنگاران افغان انتقادات تندی
را به نشانی هزاران موسسه ی غیر حکومتی داخلی و خارجی به شمول ایتالیایی ها مطرح
کرده گفتند که چیزی شبیه یک مافیای انجیو یی در افغانستان شکل گرفته که بسیاری
ازپول های کمک شده به افغانستان توسط همین
موسسات غارت می شود، مسوولان ان جی او های ایتالیایی با پذیرش نفس این مساله گفتند
که علاوه بر دولت افغانستان دولت ایتالیا نیز از کارهای آنان نظارت جدی دارد و این
موضوع امکان سوء استفاده را کاهش می دهد.
پارلمان
دیدار از پارلمان ایتالیا برای بسیاری از خبرنگاران افغان
فراموش ناشدنی بود.
هنگامی که خبرنگاران افغان وارد یکی از دهلیز های لوژ های
بالایی پارلمان ایتالیا شدند نمایندگان در مجلس عمومی پارلمان سرگرم بحث و گفتگو
بودند و سرو صدا به حدی زیاد بود که همه به یاد بوتل جنگی های پارلمان افغانستان
افتادیم، اما اندکی پس از آن که ما و آقای معروفی سفیر افغانستان در ایتالیا بر جایگاه
نشستیم رییس پارلمان جمله یی را به زبان ایتالیایی به نمایندگان گفت و ما فقط
مفهوم "ژورنالیستان افغانستان" را توانستیم از آن استنباط کنیم که
بلافاصله همه ی نمایندگان به سوی ما که روبروی رییس و در جناح عقبی نمایندگان در منزل
بالا قرار داشتیم همه به سوی ما روگرداندن و بسیاری آنان از جا بلند شدند و صدای
کف زدن های پیهم آنان سراسر تالار بزرگ وعصری پارلمان ایتالیا را فرا گرفت و سپس
ما به اتاق معروف به نیم نته ها رفتیم تا با مسوول کمیته ی افغانستان در کمسیون
روابط بین المللی پارلمان ایتالیا دیدار داشته باشیم.
در دیداری که روز بعد آن با اعضای کمسیون روابط بین المللی
پارلمان ایتالیا داشتیم، پرسش یکتن از نمایندگان از خبرنگاران افغان جالب بود که
گفت آیا رسانه هایی که به نفع طالبان فعالیت کنند در افغانستان وجود دارد یا خیر؟
شاید جالب ترین و آموزنده ترین بخش این سفر به خبرنگاران
افغان، دیدار از موزیم ملی ایتالیا و سنگ پاره های به جا مانده از تمدن روم باستان
بوده باشد.
موزیم ملی ایتالیا
اگرچه سخن گفتن اندرباب یکی از بزرگ ترین تمدن های جهان
بدون مطالعه و تحقیق دقیق وهمه جانبه به ساده گی امکان پذیر نیست، اما بدون شک می
توان گفت که فهم بخش بزرگی از فرازوفرود های تاریخی روم باستان از حدود سه هزار
سال پیش تا دوران رنسانس، جنگ های اول و دوم جهانی وبلاخره پایه گذاری مدنیت جدید
بر روی کاخ های ایستاده و افتاده ی تمدن رومیان با یک دیدار عمیق و کاوشگرانه از
موزیم ملی شهر روم ایتالیا امکان پذیر است.
درک این واقعیت که بی افراط و تفریط و بدون این که شیفته ی
فرهنگ ها و مدنیت های دیگر شویم، تا کدام حد از کاروان مدنیت، پیشرفت، تسامح،
مدارا و همدیگر پذیری که در توالی قرن دربستر فرهنگی - تاریخی کنش گری های مثبت و
منفی با کاربردعقلانیت مدرن شکل می گیرد، عقب هستیم؛ از ورای به زمین افگندن قامت
دوهزار ساله ی بودا توسط طالبان و کینه توزی هایی که در جامعه ی به ظاهر دموکراتیک
کنونی، به این تازه گی ها در برابر نوروز ۵۰۰۰ ساله ی مدنیت بومی- آریایی ما صورت می گیرد، ما
را به این گمانه نزدیک می کند که شاید ما فقط با ادعا های بزرگ، کینه توزی و دشمنی
با نماد ها و نمود های مدنیت ساز که باج گیری به طریقه های خشونت آمیز با چسپیدن
به عادت های قرون وسطایی که بیش تر آن ها
لباس دین داری پوشیده اند را توجیه می کند، را به عنوان تنها روش زندگی کردن در
جهان متکثر کنونی برگزیده ایم. چرا که اگر ما نیز وارثان یکی از کهن ترین و پربار
ترین مدنیت های جهان که در بسیاری از عرصه ها از تمدن یونان و روم چین و هند دست
کمی نداشته است، بودیم و هستیم، چرا و چگونه فرصت ها و زمینه های باز اندیشی و
بازپروری ارزش های تاریخی و فرهنگی مان را در پای تفکرات تندروانه و عصبیت های قومی
- قبیله یی قربانی کرده ایم؟
|
+| نوشته شده توسط
حشمت رادفر در دوشنبه ششم اردیبهشت 1389
|
